چاپ سنگی و پیدایش آن

چاپ سنگی: برای آشنایی بهتر با چاپ سنگی و جایگاه آن ابتدا تاریخچه مختصری از صنعت چاپ را ذکر می کنیم.
اختراع فن چاپ در حقیقت به قرن ها پیش از گوتنبرگ، که نامش به عنوان مخترع چاپ در تاریخ به ثبت رسیده است، برمی گردد. بین النهرینی ها چند هزار سال قبل از میلاد بر خشت هایی از گل رس مهر می زدند. استعمال حروف قابل انتقال نیز میان سال ها ی ۱۰۵۱ و ۱۰۵۸ در چین آغاز شد. مخترع این حروف فردی به نام پی شنگ بود و حروف هم از گل رس ساخته می شد. حروف دستی و حروف قلعی که پس از آنها به کارآمد، هیچ یک رواجی نیافت، بر عکس حروف چوبی متداول شد.چاپ سنگی

چاپ سنگی

تا این که در سال ۱۴۴۰، گوتنبرگ ظاهرا بدون اطلاع از کار چینی ها، حروف قابل انتقال را اختراع کرد و برای هر یک از حروف الفبا یک حرف جداگانه به کار برد. حروف متحرک را چینی ها اختراع کردند، ولی گوتنبرگ که حرفه اش زرگری بود، آلیاژ مناسب برای ریخته گری حروف را از سرب و آنتی موآن به دست آورد و سپس نسبت هر یک از این دو فلز را به گونه ای انتخاب کرد که حروف بیش از حد سخت و نرم نباشند. وی برای مرکب چاپ هم فرمول مناسبی یافت و خلاصه با رفع موانع و حل مشکلات عمل چاپ را میسر و اجرایی کرد.

فن چاپ سنگی، پیش از پایان قرن هجدهم به وسیله آلویس سفندلر اختراع و از کشور روسیه وارد ایران شد و از حدود سال ۱۲۴۰ ه. ق. / ۱۸۲۴ م. در شهرهای مهم ایران رواج یافت. تقریبا ۲۰ سال پس از نخستین تلاش ها ی گوتنبرگ در امر چاپ ،این صنعت با استفاده از سطوح برجسته در ونیز، فلورانس، پاریس و لیون در حدی مختصر و محدود رواج یافت. اما دستگاه چاپ گوتنبرگ، به علت هزینه ها ی بسیار زیاد فقط برای ثروتمندان قابل دسترسی بود و به همین دلیل تا مدت ها ی طولانی استقبال چندانی از آن نشد. ۳۰۰ سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمایشنامه نویسی آلمانی به نام آلوئیس زنه فلدر، چاپ سنگی یا لیتو گرافی را درسال ۱۷۹۶ میلادی اختراع کرد.

هر سنگی که متن یا تصویر با این روش روی آن نقش می بست ، برای چاپ حدود ۷۵۰ نسخه عملکرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روی سنگ قابل چاپ نبود.

چاپ سنگی در ایران

اگر چه درباره شروع چاپ سنگی در ایران روایات متعددی وجود دارد، به نظر می رسد چاپ سنگی را برای نخستین بار میرزا صالح شیرازی در تبریز راه اندازی کرد. میرزا صالح که از سوی دولت ایران برای فراگیری هنرهای جدید به اروپا رفته بود، در بازگشت یک دستگاه چاپ سنگی با خود به تبریز آورد که آن را در سال ۱۲۵۰ قمری راه انداخت.

نخستین چاپخانه نوین (چاپ سربی) در تبریز در زمان عباس میرزا تأسیس شد و اولین کتاب چاپ شده رساله جهادیه نوشته عیسی ابن حسین قائم مقام فراهانی بوده است که درسال ۱۲۳۳ه.ق./ ۱۸۱۷ م. برای نخستین بار و در سال ۱۲۳۴ ه. ق./ ۱۸۱۸ م. برای بار دوم چاپ شده است. چاپ سربی تا سال ۱۲۶۹ ه. ق./۱۸۵۲ م. در ایران رواج داشت و سپس جای خود را به مدت نزدیک به یک قرن به چاپ سنگی داد. فن چاپ سنگی، پیش از پایان قرن هجدهم به وسیله آلویس سفندلر اختراع و از کشور روسیه وارد ایران شد و از حدود سال ۱۲۴۰ ه. ق. / ۱۸۲۴ م. در شهرهای مهم ایران رواج یافت.

نخستین کتاب چاپ سنگی در ایران قرآن چاپ دارالطبعه دارالسلطنه تبریزدرسال ۴۹-۱۲۴۸ ه.ق./ ۳۳-۱۸۳۲ م. است. دو علت مهم باعث شد شیوه چاپ سنگی درایران جای گزین چاپ سربی شود.

تاریخ چاپ و ظهور چاپ سنگی 
نخست آن که در فن چاپ سنگی، از وسایل ساده تر و کم هزینه تری نسبت به چاپ سربی استفاده می شد و خطر نگه داری این وسایل در مقایسه با وسایل چاپ سربی کمتربود. سپس آن که نوع خط و نحوه نگارش متن در کتاب های چاپ سنگی نسبت به حروف چاپ سربی با ویژگی های فرهنگی ـ اجتماعی آن دوره مردم ایران هماهنگی بیشتری داشت.

چاپخانه سنگی طی مدت کوتاهی در تهران و بعد اصفهان و سپس سایر شهرهای ایران تاسیس شد و بیش از ۵۰ سال تنها روش چاپ در ایران بود و تا اواخر دوره قاجار ، هر چه در ایران چاپ می شد، به روش چاپ سنگی بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگی به ایران چاپ سربی نیز راه اندازی شده بود، ولی به علت هزینه و زحمت زیاد آن ، پس از ورود چاپ سنگی ، کنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجار دوباره حروف سربی و استفاده از آن رایج گردید.

تمامی مطالب مرتبط به تاریخ و سرگذشت

از ویژگیهای منحصر به فرد چاپ سنگی که جایگاه آن را در هنر ارتقا می دهد امکان استفاده از خط نستعلیق و نقاشی در این نوع چاپ بود. این فن بیشترین کاربرد را در روزنامه ها و کتب خطی داشت. استاد کلهر از خط نویسان برجسته روزنامه های چاپ سنگی در دوران قاجار بود و از نقاشان برجسته روزنامه نیز می توان به ابوتراب غفاری، ابوالحسن غفاری ( صنیع الملک) و موسی ممیزی اشاره کرد.

مراحل چاپ سنگی 
۱ – بـرای چاپ حروف و کلمات فارسی و مانند آن که از سمت راست به چپ نوشته می شوند ابتدا متن و نقاشی را بر روی کاغذهای مخصوص کلیشه می نوشتند و سپس آن را بر روی سنگ قرار می دادند. تا حروف و کلمات بر روی سنگ به شکل وارونه از سمت چپ به راست نقش گردند و در هنگام چاپ متن و نقاشی به شکل واقعی خود چاپ شوند.

۲ – لایه ای نازک از اسید نیتریک بر روی تمام سطح سنگ می کشیدند.

۳ – آن قدر با اسید، صمغ و آب، بر سنگ می کشیدند تا هنگامی که سنگ را به جوهر آغشته می کردند، تنها قسمت هایی که با گچ چرب نقش بسته بودند جوهر را به خود می گرفت و باقی مانده قسمت ها جوهر را نمی پذیرفت و اثری به جای نمی گذاشت.

۴ – یک برگ کاغذ روی سنگ چاپ قرار داده و بر روی آن فشار وارد می کردند تا طرح جوهری بر روی کاغذ نقش می بست. نخستین کتاب چاپ سنگی لیلی ومجنون مکتبی شیرازی به سال ۱۲۵۹ ه.ق./ ۱۸۴۳ م. در تبریز است و تا دو سال بعداز چاپ این کتاب، هیچ کتاب مصور دیگری منتشرنشده است. اما از حدود ۱۲۶۳ ه.ق. / ۱۸۴۶ م. چاپ کتاب های مصور متداول شد. نخستین نقاش ایرانی که کتاب های چاپ سنگی را مصور کرد. نقاش میرزا علی قلی خویی بود که نقاشی های کتاب شاهنامه فردوسی ۱۱۸۶ را به تصویر کشید.

مراحل چاپ سربی 
طریقه چاپ سربی روش نسبتا ساده ای بود :کاغذ روی صفحه ای متشکل از حروف برجسته سربی و آغشته به مرکب فشرده می شد و بر اثر فشار، حروف بر صفحه کاغذ نقش می بست. حروفچینی روزنامه نیز نخست به صورت دستی انجام می گرفت، ولی بعدها این کار با دستگاه هایی که معمول ترین آنها «لاینو تایپ» بود، صورت پذیرفت.

دستگاه حروفچینی خودکاری لاینوتایپ در سال ۱۸۸۶ میلادی ساخته شد. و بدین ترتیب سرعت چاپ به تدریج فزونی یافت. پیشرفت فناوری کم کم باعث شد دستگاه حروفچینی سربی از دور خارج شود و جای خود را به دستگاه الکترونیکی بدهد.

فایل دانلودی این مقاله

فایل pdf دانلود این مقاله

شطرنجی شدن تصویر / Pixelation

به حالت شطرنجی در یک تصویر، بیت مپ گفته میشود که ناشی از کم بودن تعداد پیکسل در سطوح مورد بررسی و در نتیجه بزرگ بودن اندازه پیکسل ها می باشد

خط زنی / Creasing

در هنگام تا کردن مقوا و یا کاغذ های ضخیم ، باید قبل از تا کردن ، محل های تا ، خط زنی و یا نیم تیغ شود، که امکان آسیب دیدگی مقوا از بین برود. این نوع خط زنی با استفاده از تجهیزات تعبیه شده بر روی ماشین های تاکن و چاپ، به منظور تحت فشار قرار دادن و بریدن الیاف کاغذ و ایجاد خط در آن به جهت سهولت در تا شدن صورت می گیرد

داغی / Torridness

 

روشی است برای ایجاد نقش و طرح ، بر روی محصولات چاپی ،مانند جلدهای لوکس که با حرارت و بدون مرکب انجام می شود

جا ناخنی / Cover fold

جاناخنی و یا تای جلد، قسمت مشخصی از جلد کتاب در کنار عطف است ، که جدای از ایجادزیبایی بصری ، به عنوان لولای جلد برای سهولت درباز و بسته شدن کتاب نیزدر نظر گرفته می شود

کتاب و مراحل طراحی و چاپ آن

مراحل طراحی و چاپ کتاب

۱- طراحی اولیه کتاب: بررسی و تصمیم گیری درمورد قطع، فونت، فاصله سطرها سرصفحه، پا صفحه، فصل بندی مصورسازی و همچنین تعداد صفحات تقریبی ( براساس ضرایب فرم‌های چاپی ۸ وترجیحا ۱۶)  و سایرموارد…

۲- حروفچینی و صفحه‌آرایی:

 الف- تایپ متون دست نویس و اسکن تصاویر و رسم نمودار و جداول و … و اجرای سفارش طراحی اولیه ….

ب- پریینت اولیه وغلط گیری

ج- پرینت و غلط گیری نهایی

د- تهیه نسخه‌ نهایی کتاب شامل صفحه عنوان- شناسنامه و متن کتاب با صحافی کامل

۳- ارسال یک نسخه از کتاب صحافی شده به همراه فرم درخواست مجوز توسط انتشارات و درج کد شابک (کد ۱۳ رقمی شناسایی بین‌المللی کتاب ISBN) به اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی جهت اخذ مجوز قبل از چاپ

مجوز قبل از چاپ کتب علوم محض و کاربردی مانند فیزیک، شیمی، مهندسی، ریاضی، علوم پزشکی (بجز موارد استثنایی) …. بلافاصله صادر می‌گردد.ولی سایر  کتاب ها به  هیئت بررسی نشر کتاب ارجاع می‌گردد. این هیئت در استان خراسان بطور معمول هر دو هفته یکبار شکل جلسه می‌دهد و کتابها پس از بررسی در هیئت و مطالعه آن توسط کارشناس مربوطه  که هر یک در رشته خاص متخصص می باشند به فاصله حداقل ۲۰ روز و حداکثر…روز پاسخ هااعلام می‌گردند این پاسخ معمولاً بدلیل آشنایی ناشران با مقررات در اکثر موارد بلامانع می‌باشد و در مواردی که نیاز به حذف و یا اصلاح بخش‌ هایی از کتاب است با اشاره به صفحه و کلمه و یا جمله مورد نظر ناشر را در جریان قرار می‌دهند و ناشر موظف است که صفحات مورد نظر را بعد از اصلاح مجدد ارسال و منتظر پاسخ بماند و در بعضی موارد کتاب ها بدلایلی که نیاز به صحبت ندارد غیر قابل چاپ اعلام می‌گردد.این دلایل قانوناً باید بر اساس بخشنامه و قوانین شورای عالی انقلاب فرهنگی باشد جهت اطلاع از کلیه قوانین فوق می توانید به قوانین و مقررات مراجعه کنید.

پس از تأیید کتاب توسط اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز قبل از چاپ کتاب صادر می‌گردد. در این مجوز نام کتاب ، مؤلف، مترجم، قطع، تیراژ نوبت چاپ تاریخ و شماره درخواست و شابک کتاب اعلام گردیده است.

پس از اخذ مجوز قبل از چاپ کتاب مراحل زیر انجام خواهد گرفت:

۱- طراحی جلد که بر اساس موضوع، قطع و تعداد صفحه و علایق سفارش دهنده آماده می‌گردد

۲- نسخه نهایی کتاب پس از کنترل نهایی توسط انتشارات بانظارت سفارش دهنده جهت تهیه فیلم و زینک به لیتوگرافی ارسال می‌گردد و همچنین طرح جلد پس ازکنترل نهایی جهت تهیه  فیلم و زینک چهار رنگ (تمام رنگی) به مراکز تهیه فیلم و زینک کامپیوتری که  با عنوان ایمیج ستر یا خروجی فیلم و یا پلیت ستر نیز شناخته می‌شوند ارسال می‌گردند.

۳- تهیه ملزومات چاپ مانند کاغذ و مقوا با کیفیت مورد نظر و قطع و مقدار مورد نیاز  و تحویل آن به چاپخانه

۴- ارسال زینک رنگی جلد و متن به چاپخانه و چاپ بر اساس برگ سفارش

۵- صحافی  آخرین قسمت تهیه کتاب می باشد که پس از مراحل تا و ترتیب و تجلید (تو جلد گذاری) و برش کاری و بسته‌بندی (شرینگ) کتاب را آماده بازرسی می‌نمایند.

۶- تعداد معینی  از کتابهای  منتشره به همراه فرم‌های مخصوص و کپی مجوز قبل از چاپ با تأیید چاپخانه به اداره ارشاد ارسال می گردد و بازرس اداره ارشاد بعد از مراجعه به صحافی و کنترل نمونه و تعداد کتب منتشره بر اساس مجوز کتاب در صورت عدم مغایرت فرم اعلام وصول را صادر و با این  فرم صحافی اجازه تحویل کتاب را به انتشارات خواهد داشت.

۷-انتقال کتابها پس از صدور نامه اعلام وصول به انبار و مراکز پخش کتاب

فایل دانلودی این مقاله

فایل pdf دانلود این مقاله

خدمات پس از چاپ

 خدمات پس از چاپ

پس از چاپ یک طرح ، بسته به نیاز می توان خدمات گسترده ای را روی آن اعمال کرد ، در این مرحله با واژه هایی همچون قالب ، تا ، برش ، ورنی یا UV ، سلفون ، شماره زنی ، صحافی و … سر و کار خواهیم داشت که در ادامه با برخی از آنها آشنا می شویم     :

 قالب : در صورتی که طرح نیازمند برش زنی به شکلی خاص باشه از قالب استفاده می شود . قالب تخته است که روی آن تیغه های خط تا و برش قرار دارد . تهییه قالب برای جعبه ، فولدر و موارد چاپی مشابه ضروری است . ساخت قالب توسط قالب ساز و از روی فایل ارسالی به قالب ساز که تنها شامل خط تا و تیغ است صورت می گیرد . البته بهتر آن است که پس از چاپ طرح نمونه ای طرح نیز به قالب ساز ارائه شود تا ابعاد دقیق ساخت قالب در نظر گرفته شود           .
پوشش سلفون : پوشش نازک و اغلب پلاستیکی که روی جلد کتاب، مجله و برخی از پوسترها و مانند آن کشیده می شود سلفون علاوه بر زیبایی ، باعث می شود کاغذ در مقابل پارگی محفوظ بماند . این پوشش با پاره کردن کار چاپی قابل تشخیص است . روکش کردن یا لمینت در مواردی مانند تولید کارت پستال، جلد مجله و کتاب استفاده می شود. دو نوع سلفون مات و براق وجود دارد که سلفون مات باعث تیره شدن جزئی کار و در مقابل سلفون براق باعث ایجاد شفافیت در کار می شود . هر دو نوع سلفون بسته به شرایط مفید و مورد استفاده قرار می گیرند        
از مشکلات رایج در ارتباط با سلفون کشی استفاده از پودر خشک کن در کار چاپ افست است که در زیر سلفون به صورت نقاط نقره ای رنگ نمایان می شود.     
پوشش یووی (UV) : پوشش یووی یا ورنی  (Ultra Violet) در واقع طیفی از امواج الکترومغناطیس است که انرژی بالایی داشته و همان چیزی است که در نور خورشید نیز وجود دارد. از این اشعه برای خشک کردن رنگ های چاپ و پوشش های مختلف استفاده می کنند. آنچه که به نام پوشش UV معروف است در واقع سیستم خشک کن پوششی است که تنها با اشعه UV خشک می شود. مرکب و پوشش هایی که با سیستم UV خشک می شوند بدون بو هستند و پس از خشک شدن روی هم نمی چسبد. ورنی چاپ نیز شبیه به چاپ رنگ در افست است با این تفاوت که به جای رنگ، ورنی در ماشین چاپ ریخته و کار را یکبار دیگز از ماشین چاپ عبور می دهند. با تهیه زینک مجزا می توان در نقاط خاصی روی کار چاپی ورنی زد که این کار باعث جلوه ی بیشتر طرح می شود . برای نمونه در یک کارت ویزیت می تواند لوگوی یک شرکت را یووی موضعی کرد تا برجستگی و براقیت آن باعث دید بیشتر شود . جهت یووی کردن بخشی از کار کافی است محدوده هایی از طرح که نیاز به یووی دارند را بصورت تکرنگ مشکی در نظر گرفت . انواع مختلف یووی شامل یووی موضعی ، شنی ، ساده ، برجسته و … وجود دارد  
خط تا ، برش ، شماره زنی و پفراژدر برخی از کارهای چاپی نیاز به خط تا و پفراژ خواهیم داشت . برای مثال در جعبه سازی ، ساخت پاکت نامه و کلیه کارهایی که نیاز به تا در آن باشد از خط تا استفاده می شود که این کار توسط ماشینهای تازن انجام می شود . معمولا برای اوراق اداری که شماره در آنها اهمیت دارد (مثل دسته های فاکتور ، دسته فاکتورهای حسابداری و …) ، شماره گذاری توسط ماشین چاپ افست یا ملخی انجام میشود . در برخی از اوراق نیز برای سهولت در پاره کردن یا نصف کردن آن از پفراژ استفاده می شود . برشکاری نیز در اکثر کارهای چاپی ضروری است چرا که در بیشتر مواقع روی یک زینک بیش از یک طرح وجود دارد که نیازمند جداسازی و برش هر طرح خواهد بود      .
صفافی : در اصل به مجموعه روش های جمع کردن دسته ای از اوراق اطلاق می شود . روشهای مختلفی برای این کار وجود دارد که به صحافی مفتول ، چسب گرم ، چسب سرد ، فنر ، ته بند و … اشاره کرد . صحافی بیشتر برای کتب ، مجلات ، نشریات ، سررسید و سالنامه و … و در کارگاه صحافی انجام می گیرد .
بسته بندی و تحویل : بسته بندی یک کار نیز معمولا جزو خدمات پس از چاپ محسوب می شود . در این مرحله کلیه ی کارهای چاپ شده به روشهای مختلف قابل بسته بندی هستند . استفاده از کارتنهای مقوایی (کارتنهای لمینتی ، سه لایه ، ۵ لایه و …) ، تسمه کشی ، نایلونهای چاپی ، جعبه های چوبی و … از روشهای معمول بسته بندی می باشد . بسته بندی علاوه بر حمل و نقل ساده تر محصولات ، از پارگی ، ضرب دیدگی و … پیشگیری خواهد کرد      

علاوه بر موارد فوق خدمات متنوع دیگری را نیز می توان روی کار چاپی اعمال کرد . طلاکوب ، نقره کوب ، داغی ، ترموگرافی ، لمینت ، نمونه سازی از کار چاپی و … نیز در گروه خدمات پس از چاپ قرار می گیرند

فایل دانلودی این مقاله 

فایل pdf دانلود این مقاله